Montevideo, ngày 30 tháng 7 năm 1930. Một sân vận động mới toanh tên Centenario chật cứng hơn 68.000 con người. Họ tới xem trận chung kết đầu tiên của một giải đấu mà chưa ai biết sẽ đi vào lịch sử. Uruguay gặp Argentina, hai gã hàng xóm bên bờ sông Plata, hằn học nhau như nước với lửa. Argentina dẫn 2-1 lúc nghỉ giữa hiệp. Rồi chủ nhà vùng lên, ghi liền ba bàn, thắng chung cuộc 4-2. Pablo Dorado, Pedro Cea, Santos Iriarte, Héctor Castro lần lượt đốt lưới. Khi trọng tài thổi còi mãn cuộc, Uruguay trở thành nhà vô địch thế giới đầu tiên.
Cái khoảnh khắc ấy là điểm khởi đầu. Gần một thế kỷ trôi qua. Bóng đá thay da đổi thịt nhiều lần. Nhưng cảm xúc nguyên thuỷ thì vẫn vậy.
Khởi nguyên những kỳ World Cup đầu tiên
Ý tưởng về một giải vô địch toàn cầu thuộc về Jules Rimet, chủ tịch FIFA người Pháp. Năm 1930, ông biến giấc mơ thành hiện thực. Chỉ 13 đội dự giải đầu tiên, phần lớn từ châu Mỹ, vì hành trình vượt Đại Tây Dương bằng tàu thuỷ quá gian nan với các đội châu Âu.
Hai kỳ tiếp theo thuộc về Ý. Đội bóng áo thiên thanh của HLV Vittorio Pozzo vô địch năm 1934 trên sân nhà, rồi bảo vệ thành công ngôi vương tại Pháp 1938. Hai chức vô địch liên tiếp, một kỳ tích mà mãi sau này mới có người lặp lại. Phải thẳng thắn, bóng đá thuở ấy gắn chặt với chính trị. Mussolini coi chiến thắng của Ý là công cụ tuyên truyền. Sân cỏ chưa bao giờ chỉ là sân cỏ.
Rồi Thế chiến thứ hai nổ ra. World Cup gián đoạn 12 năm. Hai kỳ giải 1942 và 1946 bị huỷ bỏ. Quả bóng tròn nằm im trong khi bom đạn rền vang khắp lục địa già.
- 1930 Uruguay: giải đầu tiên, 13 đội, chủ nhà lên ngôi
- 1934 Ý: Ý vô địch sân nhà, lần đầu áp dụng vòng loại
- 1938 Pháp: Ý bảo vệ ngôi vương, đội duy nhất làm được điều này trước chiến tranh
Hậu chiến và cú sốc mang tên Maracanazo
Năm 1950, World Cup hồi sinh tại Brazil. Người Brazil xây sân Maracanã khổng lồ, chuẩn bị mọi thứ cho lễ đăng quang đã được mặc định. Trận quyết định gặp Uruguay. Con số khán giả tới giờ vẫn gây choáng váng: 173.850 vé bán ra chính thức, tổng số người vào sân ước tính lên tới hơn 200.000. Kỷ lục đông nhất lịch sử một trận bóng.
Brazil dẫn trước. Cả nước nín thở chờ tiếng còi mãn cuộc. Nhưng Juan Schiaffino gỡ hoà, rồi Alcides Ghiggia ghi bàn ấn định 2-1 cho Uruguay khi trận đấu còn 11 phút. Maracanã chết lặng. Người Brazil gọi nó là “Maracanazo”, nỗi đau ám ảnh nhiều thế hệ. Có lẽ chưa cú sốc nào trong lịch sử World Cup lớn bằng buổi chiều hôm ấy.
Bốn năm sau, đến lượt một phép màu khác. World Cup 1954 tại Thuỵ Sĩ chứng kiến đội tuyển Hungary của Ferenc Puskás, biệt danh “Đội bóng Vàng”, bất bại suốt bốn năm. Ở vòng bảng họ đã nghiền nát Tây Đức 8-3. Vào chung kết, Hungary dẫn 2-0 chỉ sau 8 phút. Ai mà ngờ kết cục lại đảo chiều? Tây Đức gỡ hoà rồi Helmut Rahn ghi bàn quyết định phút 84. Chung cuộc 3-2. Người Đức gọi đó là “Phép màu Bern”.
Kỷ nguyên Pelé và sự thống trị của Brazil
Thuỵ Điển, 1958. Một cậu bé 17 tuổi bước ra ánh đèn. Tên cậu là Edson Arantes do Nascimento, cả thế giới biết đến với cái tên Pelé. Ở tứ kết gặp xứ Wales, cậu ghi bàn đầu tiên, trở thành cầu thủ trẻ nhất từng đốt lưới ở World Cup khi mới 17 tuổi 239 ngày. Bán kết gặp Pháp, Pelé lập một cú hat-trick. Chung kết gặp chủ nhà Thuỵ Điển, cậu ghi tiếp hai bàn, Brazil thắng 5-2.
Một huyền thoại ra đời. Cũng kỳ giải đó, tiền đạo Pháp Just Fontaine ghi 13 bàn chỉ trong 6 trận. Kỷ lục ghi bàn trong một kỳ World Cup này đứng vững gần 70 năm. Khó tin được rằng tới giờ chưa ai chạm tới.
Brazil tiếp tục vô địch năm 1962 tại Chile, dù Pelé chấn thương sớm. Đỉnh điểm là kỳ World Cup 1970 tại Mexico. Đội hình Brazil năm ấy, với Pelé, Tostão, Jairzinho, Carlos Alberto, được nhiều người coi là đội bóng hay nhất mọi thời đại. Bàn thắng thứ tư của Carlos Alberto trong trận chung kết thắng Ý 4-1 vẫn được chiếu đi chiếu lại như một tác phẩm nghệ thuật. Brazil giành Cúp Jules Rimet vĩnh viễn nhờ ba lần vô địch.
Giữa kỷ nguyên ấy, nước chủ nhà Anh cũng có khoảnh khắc bất tử của riêng mình. Năm 1966, Geoff Hurst lập hat-trick trong trận chung kết thắng Tây Đức 4-2 sau hiệp phụ. Bàn thắng gây tranh cãi nhất lịch sử, quả bóng dội xà ngang xuống vạch vôi, tới giờ vẫn còn người cãi nhau bóng đã qua vạch hay chưa.
Kỷ nguyên hiện đại và những đế chế mới
Từ thập niên 1970 trở đi, bản đồ quyền lực bóng đá thế giới mở rộng. Tây Đức vô địch sân nhà 1974 với Franz Beckenbauer. Argentina lần đầu lên đỉnh năm 1978, rồi lập lại kỳ tích năm 1986 nhờ thiên tài Diego Maradona. Trận tứ kết gặp Anh năm đó, Maradona ghi cả “Bàn tay của Chúa” lẫn “Bàn thắng thế kỷ” trong vòng vài phút. Hai mặt của một con người, ranh ma và thiên tài.
Ý vô địch lần thứ ba năm 1982 với Paolo Rossi tỏa sáng. Brazil trở lại đỉnh cao năm 1994 và 2002, nâng tổng số lần vô địch lên con số 5, nhiều nhất lịch sử. Năm 1998, nước Pháp của Zinedine Zidane lần đầu lên ngôi trên sân nhà. Tây Ban Nha hoàn tất giấc mơ tiki-taka năm 2010. Đức gô lại danh hiệu thứ tư năm 2014 sau trận bán kết hủy diệt Brazil 7-1 ngay trên đất Brazil.
Và rồi Qatar 2022. Lionel Messi, ở tuổi 35, cuối cùng cũng nâng cao chiếc cúp vàng. Trận chung kết gặp Pháp được xem là hay nhất lịch sử, Messi và Kylian Mbappé thay nhau ghi bàn, kết thúc 3-3 rồi Argentina thắng trên loạt luân lưu. Danh hiệu thứ ba cho Argentina, khép lại hành trình của một huyền thoại.
Vua phá lưới mọi thời đại của World Cup thuộc về Miroslav Klose người Đức. Anh ghi 16 bàn qua 4 kỳ giải từ 2002 đến 2014, vượt qua Ronaldo “béo” người Brazil. Bàn cuối cùng của Klose chính là trong trận thắng Brazil 7-1.
Bảng tổng hợp các nhà vô địch World Cup
Dưới đây là danh sách đầy đủ những kỳ World Cup nam, từ buổi sơ khai tới giải mới nhất. Tám quốc gia từng vô địch, Brazil dẫn đầu với 5 lần.
| Năm | Chủ nhà | Vô địch | Á quân |
|---|---|---|---|
| 1930 | Uruguay | Uruguay | Argentina |
| 1934 | Ý | Ý | Tiệp Khắc |
| 1938 | Pháp | Ý | Hungary |
| 1950 | Brazil | Uruguay | Brazil |
| 1954 | Thuỵ Sĩ | Tây Đức | Hungary |
| 1958 | Thuỵ Điển | Brazil | Thuỵ Điển |
| 1962 | Chile | Brazil | Tiệp Khắc |
| 1966 | Anh | Anh | Tây Đức |
| 1970 | Mexico | Brazil | Ý |
| 1974 | Tây Đức | Tây Đức | Hà Lan |
| 1978 | Argentina | Argentina | Hà Lan |
| 1982 | Tây Ban Nha | Ý | Tây Đức |
| 1986 | Mexico | Argentina | Tây Đức |
| 1990 | Ý | Tây Đức | Argentina |
| 1994 | Mỹ | Brazil | Ý |
| 1998 | Pháp | Pháp | Brazil |
| 2002 | Hàn Quốc/Nhật Bản | Brazil | Đức |
| 2006 | Đức | Ý | Pháp |
| 2010 | Nam Phi | Tây Ban Nha | Hà Lan |
| 2014 | Brazil | Đức | Argentina |
| 2018 | Nga | Pháp | Croatia |
| 2022 | Qatar | Argentina | Pháp |
Số lần vô địch theo quốc gia
| Quốc gia | Số lần vô địch | Các năm |
|---|---|---|
| Brazil | 5 | 1958, 1962, 1970, 1994, 2002 |
| Đức / Tây Đức | 4 | 1954, 1974, 1990, 2014 |
| Ý | 4 | 1934, 1938, 1982, 2006 |
| Argentina | 3 | 1978, 1986, 2022 |
| Pháp | 2 | 1998, 2018 |
| Uruguay | 2 | 1930, 1950 |
| Anh | 1 | 1966 |
| Tây Ban Nha | 1 | 2010 |
Bước ngoặt mở rộng và kỷ nguyên 48 đội năm 2026
Công nghệ thay đổi cuộc chơi từng bước một. Công nghệ goal-line ra mắt năm 2014 tại Brazil, chấm dứt tranh cãi kiểu bàn thắng ma của Geoff Hurst. VAR, trợ lý trọng tài video, xuất hiện lần đầu năm 2018 tại Nga. Tới Qatar 2022, FIFA giới thiệu công nghệ bắt việt vị bán tự động, dùng 12 camera theo dõi tới 29 điểm trên cơ thể mỗi cầu thủ 50 lần mỗi giây cùng chip cảm biến gắn trong quả bóng.
World Cup 2026 đánh dấu cuộc cách mạng lớn nhất kể từ năm 1998. Lần đầu tiên giải mở rộng lên 48 đội, tăng 16 suất. Số trận nhảy vọt từ 64 lên 104. Lần đầu tiên ba quốc gia cùng đăng cai: Mỹ, Canada và Mexico, trải rộng khắp ba quốc gia. Giải khởi tranh ngày 11 tháng 6 năm 2026, kéo dài 39 ngày.
Với người viết, mở rộng nghĩa là cánh cửa hé ra cho những nền bóng đá nhỏ. Còn Việt Nam thì sao? Đội tuyển nam chưa từng góp mặt ở vòng chung kết World Cup. Nhưng năm 2018, lứa U23 với Quang Hải, Bùi Tiến Dũng từng làm cả châu lục sững sờ khi vào tới chung kết U23 châu Á, trận đấu trong tuyết trắng Thường Châu mãi đi vào lịch sử. Và năm 2023, đội tuyển nữ Việt Nam lần đầu dự World Cup nữ tại Australia và New Zealand, mở ra cột mốc lịch sử cho bóng đá nước nhà. Giấc mơ World Cup nam, biết đâu, kỷ nguyên 48 đội sẽ giúp nó gần hơn một chút.
Câu hỏi thường gặp về lịch sử World Cup
Phần dưới giải đáp nhanh những thắc mắc phổ biến nhất xoay quanh chặng đường gần một thế kỷ của giải đấu lớn nhất hành tinh.
Nội dung mang tính thông tin, dành cho độc giả từ 18 tuổi. Vui lòng tìm hiểu và tham gia giải trí có trách nhiệm.
Câu hỏi thường gặp
World Cup đầu tiên được tổ chức năm nào và ở đâu?
World Cup đầu tiên diễn ra năm 1930 tại Uruguay, do sáng kiến của chủ tịch FIFA Jules Rimet. Chỉ 13 đội tham dự, phần lớn từ châu Mỹ vì việc đi tàu vượt Đại Tây Dương quá gian nan với các đội châu Âu. Trong trận chung kết tại sân Centenario ở Montevideo, chủ nhà Uruguay đánh bại Argentina 4-2 trước hơn 68.000 khán giả, trở thành nhà vô địch thế giới đầu tiên trong lịch sử.
Quốc gia nào vô địch World Cup nhiều lần nhất?
Brazil là đội vô địch World Cup nhiều nhất với 5 lần, vào các năm 1958, 1962, 1970, 1994 và 2002. Đứng sau là Đức (tính cả Tây Đức) và Ý, mỗi đội 4 lần. Argentina có 3 lần vô địch vào các năm 1978, 1986 và 2022. Tổng cộng chỉ có tám quốc gia từng lên ngôi vô địch World Cup nam trong gần một thế kỷ lịch sử của giải đấu này.
Ai là vua phá lưới mọi thời đại của World Cup?
Miroslav Klose của Đức giữ kỷ lục ghi bàn nhiều nhất trong lịch sử World Cup với 16 bàn, trải qua 4 kỳ giải từ 2002 đến 2014. Anh vượt qua Ronaldo người Brazil để lập kỷ lục này. Riêng kỷ lục ghi nhiều bàn nhất trong một kỳ World Cup thuộc về Just Fontaine của Pháp, với 13 bàn chỉ trong 6 trận tại giải năm 1958. Kỷ lục này đã đứng vững gần 70 năm và vẫn chưa ai phá được.
World Cup 2026 có gì khác biệt so với các kỳ trước?
World Cup 2026 mang tới cuộc cách mạng lớn nhất kể từ năm 1998. Lần đầu tiên giải mở rộng lên 48 đội thay vì 32, nâng tổng số trận từ 64 lên 104. Đây cũng là kỳ World Cup đầu tiên do ba quốc gia đồng đăng cai: Mỹ, Canada và Mexico, trải rộng khắp ba quốc gia. Giải khởi tranh ngày 11 tháng 6 năm 2026 và kéo dài 39 ngày, dài hơn đáng kể so với các kỳ trước đó.
Việt Nam đã từng dự World Cup chưa?
Đội tuyển bóng đá nam Việt Nam chưa từng góp mặt ở vòng chung kết World Cup. Tuy nhiên năm 2018, lứa U23 Việt Nam tạo nên kỳ tích khi vào tới chung kết giải U23 châu Á, trận đấu trong tuyết tại Thường Châu được nhắc mãi. Đáng tự hào hơn, năm 2023 đội tuyển nữ Việt Nam lần đầu giành quyền dự World Cup nữ tổ chức tại Australia và New Zealand, đánh dấu cột mốc lịch sử cho bóng đá nước nhà ở đấu trường thế giới.
